DİLENCİLİK 2.0: SOSYAL MEDYADA BÜYÜYEN TEHDİT

Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Reklamcılık Bölümünden Doç. Dr. Sevgi Kavut, sosyal medya dilenciliği hakkında soruları cevaplamak üzere Radyo Ki’nin Güne Bakış programına konuk oldu. Doç. Dr. Kavut, sosyal medya dilenciliğinin yükselen bir tehdit olduğunu vurguladı.

 Doç. Dr. Sevgi Kavut, kullanıcıların maddi ya da manevi kazanç sağlamak amacıyla izlenim yönetimi taktiklerine başvurduğu bu davranış biçiminin sosyal medya dilenciliği olarak tanımlanabileceğini ifade etti. Bu eğilimin geleneksel dilencilikten farklılaştığını ifade eden Doç. Dr. Kavut, sosyal medya dilenciliğinin esasen “ilgi dilenciliği” olduğunu belirtti.

Doç. Dr. Sevgi Kavut, sosyal medya kullanıcılarının tanıtım veya linkler aracılığıyla izlenim yönetimi taktiklerini kullanarak dilencilik yaptığını ifade etti. Jones v Pittman’ın 5 başlıkta tanımladığı izlenim yönetimi taktiklerine değinen Doç. Dr. Kavut, bunları kendini sevdirmek, örnek davranışlar sergilemek, niteliklerini tanıtmak, kendini acındırmak ve gözdağı vermek şeklinde sıraladı. Sosyal medya dilencilerinin bu teknikleri bilinçli şekilde kullanarak takipçileri üzerinde psikolojik etki yaratmaya çalıştıklarını belirten Doç. Dr. Kavut, özellikle kendini sevdirme ve acındırma taktiklerinin yaygın olduğunu kaydetti. Doç. Dr. Kavut, bu sayede sosyal medya dilencilerinin hedefledikleri yardımı alma ihtimallerinin arttığını vurguladı.

Doç. Dr. Sevgi Kavut, geleneksel dilencilik algısının, paraya ihtiyacı olan ve bu ihtiyacını karşılayamayan insanları çağrıştırdığını belirtti. İşsizlik ve yaşlılık gibi nedenlerin bu durumu tetikleyebileceğini ifade eden Doç. Dr. Kavut, ancak sosyal medyada bu durumun geçerli olmadığını vurguladı. Sosyal medya dilencisi olarak tanımlanan bireylerin genellikle paraya muhtaç olmadıklarını dile getiren Doç. Dr. Kavut, bu kişilerin sosyal medyayı kolay kazanç elde etmek için bir araç olarak kullandıklarını söyledi. Bir video içeriği aracılığıyla hedefledikleri bir eşyayı veya ürünü satın alma amacının güdüldüğünü aktaran Doç. Dr. Kavut, markalarla yapılan iş birlikleri çerçevesinde de bu sürecin gerçekleştiğini kaydetti.

Doç. Dr. Sevgi Kavut, sosyal medyanın iletişim aracı olmasının yanı sıra, benlik sunumu ve izlenim yönetimi için de kritik bir platform haline geldiğini belirtti. Sosyolog Erving Goffman’ın “Günlük Yaşamda Benliğin Sunumu” eserine atıfta bulunan Doç. Dr. Kavut, doğru yönetilen sosyal medya profillerinin ve kimliklerin, dijital alanda kazanç sağlayabileceği bir yapıya dönüştüğünü aktardı. Goffman’ın sosyal medyayı bir sahne olarak gördüğünü hatırlatan Doç. Dr. Kavut, bireylerin burada sahne önü davranışlarını sergilediğini ifade etti. Doç. Dr. Kavut, günümüzde görünüşün ve algının, gerçek olmaktan daha önemli hale geldiğini kaydetti.

Bireylerin içerik ürettikçe ve takipçi sayılarını artırdıkça daha fazla kazanç elde edebildiklerini vurgulayan Doç. Dr. Sevgi Kavut, bu noktada influencer örneğini verdi. Doç. Dr. Kavut, influencerların işbirliği yaptıkları markalarla geleneksel mesleğe kıyasla daha kolay kazanç sağlayabilmeleriyle influencerlığın gençler için önemli bir mesleki konuma yükseldiğini söyledi.

Sosyal medyada dezavantajlı grupların kullanıldığı dilenciliğe dikkat çeken Doç. Dr. Sevgi Kavut, geleneksel dilencilikle sosyal medya dilenciliğinin de ortak bir yönü olduğunu belirtti. Doç. Dr. Kavut, bu ortak noktanın, insanların merhamet ve vicdan duygularını kullanarak başlangıçta hedeflenen kazancı elde etmek olduğunu söyledi. Etkiyi artırmak için öncelikle çocukların kullanıldığını ifade eden Doç. Dr. Kavut, herhangi bir çocuğun veya engelli bireyin görsel olarak kullanılmasının hem günlük hayatta hem de sosyal medyada etkiyi önemli ölçüde artırdığını vurguladı.

Son olarak Doç. Dr. Sevgi Kavut, sosyal medyada asıl ürünün kullanıcıların kendileri olduğunu vurguladı. Kullanıcıların ürettikleri içeriklerin platformun varlığını sürdürdüğünü belirten Doç. Dr. Kavut, hiç kimsenin içerik üretmemesi durumunda sosyal medya mecrasının kısa sürede kapanacağını ve etki gücünün azalacağını söyledi. Sosyal medyanın tamamen kullanılmaması gibi bir durumun da söz konusu olamayacağını ifade eden Doç. Dr. Kavut, günümüz yaşamında ve topluluklarında var olabilmek için bu mecraları kullanmak zorunda kalındığını aktardı. Bu nedenle bilinçli birer kullanıcı olmanın büyük önem taşıdığını kaydeden Doç. Dr. Kavut, aktarılan içeriklere ve paylaşılan videolara daha dikkatli olunması gerektiğini ekledi.

Muhabir: Zehra Nur Işın

Kameraman: Ayşenur Kondakçı

Röportajın tamamını buradan  dinleyebilirsiniz.