KLONLAMA DEĞİL MELEZLEME

Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Genetik Anabilim Dalı‘ndan Dr. Esra Duman Gen Aktarımı ve devam eden Ulu Kurtlar projesi hakkında konuşmak üzere Radyo Ki’ye konuk oldu.

Dr. Esra Duman, söz konusu haberlerin tam olarak gerçeği yansıtmadığını, bilimsel olarak çarpıtıldığını belirtti. Yapılan çalışmanın klasik anlamda bir klonlama değil, Ulu Kurtlara ait bir melezleme çalışması olduğunu ifade etti. “Bu tam anlamıyla bir klonlama değil; elimizde eksiksiz bir DNA dizisi olmadığı için sadece bazı parçalar kullanılarak melez bir organizma üzerine gen aktarımı yapılabiliyor,” dedi.

Programda “antik DNA” kavramı da ele alındı. Konuşmacı olan Dr. Öğr. Üyesi Esra Duman, antik DNA’nın binlerce yıl önce yaşamış canlılardan elde edildiğini, genellikle diş ve kemik gibi iyi korunmuş kalıntılar üzerinden analiz edildiğini söyledi. Ancak eksiksiz DNA’ya ulaşmanın neredeyse imkânsız olduğunu belirtti. “Bugüne kadar elde edilen en eski antik DNA, 1 milyon yıl önce yaşamış bir mamuta ait,” bilgisini paylaştı.

Nesli tükenmiş türlerin genetik olarak geri getirilmesi sürecinde en sık kullanılan yöntemlerin klonlama, CRISPR gen düzenleme ve hibritleme olduğunu belirten Dr. Duman, Ulu Kurt örneğinde olduğu gibi bazı durumlarda tam klonlamanın mümkün olmadığını vurguladı. “Eğer elimizde tam bir DNA dizisi olsaydı, bu bir klonlama olabilirdi. Ama mevcut durumda yapılan daha çok hibritleme ve gen aktarımı üzerine kurulu,” dedi.

Bu tür çalışmalarda yalnızca bilimsel merakın değil, aynı zamanda evrimsel süreçleri anlama çabasının da etkili olduğunu ifade eden konuşmacı Dr. Öğr. Üyesi Esra Duman, projelerin etik boyutlarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.

“Tam DNA yapısı elde edilemediği ve o türün yaşadığı doğal çevre artık mevcut olmadığı için, doğaya salınan canlılar ne tamamen o eski türdür, ne de doğada yaşamları sürdürülebilir,” diyen Duman, günümüz ekosistemine uygunluk açısından ciddi sorunlar doğabileceğine dikkat çekti.

Programda yöneltilen, “İnsanlık tarihine zarar vermiş türler de geri getirilebilir mi?” sorusuna ise şu yanıtı verdi: “Teorik olarak mümkün. Ancak tam DNA elde edilse bile, bu türlerin geri getirilmesi büyük risk taşır. Salgınlara neden olabilir, ekosistemi bozabilir.”

Son olarak, nesli tükenmeden önce yapılan koruma çalışmalarının, tükenen türleri geri getirme çabalarına göre çok daha etik ve sürdürülebilir olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Esra Duman, “Koruyucu hekimlik her zaman daha değerlidir. Tükenmeden önce önlem almak, sonrasında telafi etmeye çalışmaktan daha sağlıklı,” dedi.

Muhabir: Abdul Kerim Altınışık

Kameraman: Ferhat Epsamlı